Reciclaxe e xestión de residuos

Un residuo es cualquier sustancia u objeto que su poseedor deseche o tenga la intención o la obligación de desechar.

Los residuos se identifican de conformidad con una lista de residuos armonizada a nivel europeo, regulada en la Decisión 2000/532/CE de la Comisión.

Esta lista estrutúrase en 20 capítulos, que clasifica os residuos:

• En función de su origen (capítulos del 1 al 12 y del 18 al 20)
• Ou da súa natureza (capítulos do 13 ao 17).

Cada residuo está identificado por un código de seis díxitos, os denominados códigos LER, acompañado por un asterisco no caso de que se trate dun residuo perigoso.

Esta lista pode ser obxecto de ampliación por parte dos Estados membros da Unión Europea (UE). No caso de España, por exemplo, os códigos LER correspondentes aos residuos de aparellos eléctricos e electrónicos desagregáronse, de forma que estes residuos deben identificarse mediante códigos de oito díxitos (Real Decreto 110/2015, do 20 de febreiro, sobre residuos de aparellos eléctricos e electrónicos).

Os produtores iniciais ou posuidores de residuos están obrigados:

• A realizar o tratamento dos residuos en por sis;
• Ou a encargar o tratamento a un negociante ou a un xestor de residuos autorizado para realizar operacións de tratamento;
• Ou a entregar os residuos a unha entidade pública ou privada de recollida de residuos para o seu tratamento.

Estas operacións deberán acreditarse documentalmente.

Tamén estarán obrigados a:

• Identificar os residuos antes da entrega para a súa xestión e, no caso de que sexan residuos perigosos, determinar as súas características de perigo.
• Fornecer ás empresas autorizadas para levar a cabo a xestión de residuos a información necesaria para o seu adecuado tratamento e eliminación.
• Proporcionar ás Entidades Locais información sobre os residuos que lles entreguen cando presenten características especiais e que poidan producir trastornos no transporte, recollida, valorización ou eliminación.
• Informar inmediatamente á administración ambiental competente en caso de desaparición, perda ou escape de residuos perigosos ou daqueles que pola súa natureza ou cantidade poidan danar o medio ambiente.

En relación co almacenamento, a mestura e a etiquetaxe de residuos no lugar de produción, o produtor de residuos está obrigado a:

• Dispor dunha zona habilitada e identificada para o correcto almacenamento dos residuos que reúna as condicións adecuadas de hixiene e seguridade mentres se atopen no seu poder.
• Non mesturar residuos non perigosos se iso dificulta a súa valorización.
• Non mesturar nin diluír os residuos perigosos con outras categorías de residuos perigosos nin con outros residuos, sustancias ou materiais.
• Envasar os residuos perigosos de conformidade co establecido no artigo 35 do Regulamento (CE) n.º 1272/2008 sobre clasificación, etiquetaxe e envasado de sustancias e mesturas.
• Etiquetar os recipientes ou envases que conteñan residuos perigosos de forma clara e visible, legible e indeleble, polo menos na lingua española oficial do Estado.

Os produtores de residuos perigosos teñen as seguintes obrigas adicionais:

• Dispor dun plan de minimización de residuos perigosos e informar os resultados cada catro anos á comunidade autónoma onde estea situado o centro produtor.
• Subscribir un seguro ou garantía financeira que cubra as responsabilidades a que poidan dar lugar as súas actividades atendendo ás súas características, perigo e potencial de risco. Quedan exentos aqueles que xeren menos de 10 toneladas de residuos perigosos ao ano.

Con carácter xeral os xestores de residuos están obrigados a:

• Dispor dunha zona habilitada e identificada para o correcto almacenamento dos residuos que reúna as condicións que fixe a súa autorización.
• Constituír unha fianza no caso dos residuos perigosos, e no resto de casos cando así o esixan as normas que regulan a xestión de residuos específicos ou as que regulan operacións de xestión.
• Subscribir un seguro ou constituír unha garantía financeira equivalente no caso de tratarse de negociantes, transportistas e entidades ou empresas que realicen operacións de tratamento de residuos perigosos e, no resto dos casos, cando así o esixan as normas que regulan a xestión de residuos específicos ou as que regulen operacións de xestión, para cubrir as responsabilidades que se deriven de tales operacións.
• Non mesturar residuos perigosos con outras categorías de residuos perigosos nin con outros residuos, sustancias ou materiais. A mestura inclúe a dilución de sustancias perigosas.

No caso de que o xestor teña que proceder ao envasado e etiquetaxe de residuos perigosos, deberá dar cumprimento ás mesmas obrigas que as recollidas para os produtores no apartado anterior. Con carácter particular as entidades ou empresas que realicen actividades de recollida de residuos con carácter profesional deberán:

• Amorear, clasificar e almacenar inicialmente nunha instalación autorizada os residuos nas condicións adecuadas conforme ao previsto na súa autorización e dispor de acreditación documental das estas operacións.
• Envasar e etiquetar os residuos conforme a normativa vixente para o seu posterior transporte, cando o produtor inicial ou posuidor non teña tales obrigas.
• Entregar os residuos para o seu tratamento a entidades ou empresas autorizadas, e dispor dunha acreditación documental desta entrega, debendo dar traslado da mesma ao produtor inicial ou outro posuidor dos residuos. Esta acreditación é de aplicación no caso dos residuos de competencia local.

As entidades ou empresas que realicen unha actividade de tratamento de residuos tamén deberán:

• Efectuar as comprobacións oportunas para proceder á recepción e no seu caso aceptación segundo o convido no contrato de tratamento.

• Levar a cabo o tratamento dos residuos entregados conforme ao previsto na súa autorización e acreditalo documentalmente.

• Xestionar adecuadamente os residuos que produzan como consecuencia da súa actividade.

As entidades ou empresas que recollen ou transportan residuos con carácter profesional tamén deberán.

• Transportar, por encargo do operador do traslado, os residuos desde o produtor inicial ou outro posuidor ata a planta de tratamento cumprindo as prescricións das normas de transportes, as restantes normas aplicables e as previsións contractuais, e dispor dunha acreditación documental da entrega.
• Mantener los residuos separados e identificados durante su transporte y, en el caso de los residuos peligrosos, envasados y etiquetados con arreglo a la vigente.
• Entregar os residuos para o seu tratamento a entidades ou empresas autorizadas, e dispor dunha acreditación documental desta entrega.

Os negociantes e axentes deberán cumprir co declarado na súa comunicación de actividades e coas cláusulas e condicións asumidas contractualmente.

Os negociantes desenvolverán a súa actividade con residuos perigosos e non perigosos que teñan valor positivo e deberán acreditar documentalmente esta condición na correspondente comunicación. Ademais, estarán obrigados a asegurar que se leve a cabo unha operación completa e adecuada de tratamento dos residuos que adquiran e a acreditar documentalmente ao produtor ou outro posuidor inicial dos estes residuos.

Traslados transfronteirizos

A entrada e saída de residuos do territorio nacional, así como o tránsito polo mesmo, rexerase polo disposto no Regulamento (UE) 2024/1157 do Parlamento Europeo e do Consello, do 11 de abril de 2024, relativo aos traslados de residuos.

A autorización destes traslados corresponde a:

• O Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico, para os traslados de residuos desde ou cara a terceiros países non pertencentes á Unión Europea.
• As Comunidades Autónomas, para os traslados de residuos desde ou cara a países da Unión Europea.

Nos traslados de residuos que, de conformidade co artigo 18 do Regulamento (UE) 2024/1157, do 11 de abril de 2024, deban ir acompañados do documento que figura no anexo VII do citado Regulamento. Este documento será remitido pola persoa que organice o traslado, no caso de saídas, cunha antelación mínima de dous días naturais antes do traslado, e no caso de entradas polo destinatario nun prazo máximo de dous días naturais tras a recepción do residuo.

No caso de traslados de residuos desde ou cara a terceiros países non pertencentes á Unión Europea, ás autoridades aduaneiras e ao Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico, e no caso de traslados de residuos desde ou cara a países da Unión Europea, á autoridade competente en materia de traslados de residuos na Comunidade Autónoma de orixe ou destino do traslado.

Traslados entre Comunidades Autónomas

O transporte de residuos desde unha Comunidade Autónoma a outra se rexe polo establecido no artigo 31 da Lei 7/2022, do 8 de abril, e no seu regulamento de desenvolvemento, o Real Decreto 553/2020, do 2 de xuño, polo que se regula o traslado de residuos no interior do territorio do Estado.

Estes traslados de residuos sempre deberán ir acompañados dun documento de identificación, para os efectos de seguimento e control. No caso de que os operadores que vaian realizar un traslado de residuos para destinalos a operacións de eliminación ou para a valorización de residuos domésticos mesturados, de residuos perigosos e dos residuos para os que reglamentariamente determínese, deberase presentar unha notificación previa ás autoridades competentes da Comunidade Autónoma de orixe e de destino, que ostentan a competencia de autorizar este tipo de traslados.

Traslados no interior dunha Comunidade Autónoma

As Comunidades Autónomas son competentes para establecer o réxime de vixilancia e control do traslado de residuos dentro do seu territorio, sempre tendo en conta a coherencia co réxime comunitario de traslados de residuos establecido no Regulamento (UE) 2024/1157, do 11 de abril de 2024, en particular, no que respecta ao documento de identificación, ao contrato de tratamento de residuos, así como á notificación previa nos supostos do artigo 3.2 do Real Decreto 553/2020, do 2 de xuño, para os efectos da oposición ao seu tratamento na comunidade autónoma cando careza de instalacións adecuadas no seu territorio ou se previu nos seus plans de residuos unha solución alternativa ao seu tratamento no mesmo.

En el marco de la responsabilidad ampliada del productor, regulada por el Título IV de la Ley 7/2022, de 8 de abril, los productores de productos que con el uso se convierten en residuos pueden estar sometidos a un conjunto de obligaciones con la finalidad de promover la prevención y de mejorar la reutilización, el reciclado y la valorización de estos residuos.

El establecimiento de estas medidas se lleva a cabo mediante desarrollo reglamentario específico para cada uno de los flujos de residuos donde se regula la responsabilidad ampliada del productor.

En la actualidad, los flujos de residuos que cuentan con una regulación específica de responsabilidad ampliada del productor son los siguientes. Ver referencias legales:

• Envases y residuos de envases.

• Pilas y acumuladores.

• Residuos de aparatos eléctricos y electrónicos.

• Pneumáticos fóra de uso, aceites industriais usados

• Vehículos ao final da súa vida útil.

• Produtos do tabaco con filtros e dos filtros comercializados para utilizarse con produtos do tabaco que conteñan plástico e que sexan dun só uso.

O artigo 108, da Lei 7/2022, do 8 de abril, regula as infraccións para aquelas accións ou omisións que contravengan o establecido na propia Lei. Estas infraccións clasifícanse en moi graves (apartado 2), graves (apartado 3) ou leves (apartado 4) e darán lugar á imposición de todas ou algunhas das seguintes sancións:

a) No caso de infraccións moi graves:

1. Multa desde 100.001 euros ata 3.500.000 euros, agás se se trata de residuos perigosos, nese caso a multa poderá ser desde 600.001 euros ata 3.500.000 euros.

2. Inhabilitación para o exercicio de calquera das actividades previstas nesta Lei por un período de tempo non inferior a un ano nin superior a dez.

3. Nos supostos de infraccións tipificadas nas letras a), b), e), f), i) e l) do artigo 108.2, clausura temporal, por un prazo non inferior a un ano nin superior a cinco, ou definitiva, total ou parcial, das instalacións ou aparellos salvagardándose nestes casos os dereitos dos traballadores de acordo con o previsto na lexislación laboral.

4. En los supuestos de infracciones tipificadas en las letras a), b), e), f), g), i), l) y o) del artículo 108.2, revocación de la autorización o suspensión de la misma por un tiempo no inferior a un año ni superior a diez.

b) No caso de infraccións graves:

1. Multa desde 2.001 euros ata 100.000 euros agás se se trata de residuos perigosos, nese caso a multa será desde 20.001 euros ata 600.000 euros.

2. Inhabilitación para o exercicio de calquera das actividades previstas nesta Lei por un período de tempo inferior a un ano.

3. En los supuestos de infracciones tipificadas en las letras a), b), f), h), k), m), n), ñ), q), z), aa) y ab) del artículo 108.3, revocación de la autorización o suspensión de la misma por un tiempo de hasta un año.

c) As infraccións leves sancionaranse cunha multa de ata 2.000 euros. Se se trata de residuos perigosos esta será de ata 20.000 euros.

Nos supostos das infraccións reguladas nos parágrafos m), n) e ñ) do artigo 108.2 e os parágrafos ou) e p) do artigo 108.3, o órgano que exerza a potestade sancionadora poderá acordar tamén, como sanción accesoria, o comiso das mercadorías, nese caso determinará o seu destino final.

Os Concellos teñen normas sobre a xestión de residuos non domésticos.

Accede ao mapa de Entidades Locais para seleccionar o municipio do teu interese.