Seguridade dos produtos

A protección contra os riscos que poidan afectar á saúde ou seguridade das persoas consumidoras configúrase como un dos dereitos fundamentais das mesmas. Os bens ou servizos postos no mercado deben ser seguros, é dicir, non deben supor risco para a saúde ou seguridade das persoas consumidoras, en condicións de uso normais ou razoablemente previsibles.

A seguridade dos produtos regúlase principalmente na lexislación harmonizada. Esta lexislación establece os requisitos esenciais que deben cumprir os produtos e vincúlase coa base de datos europea Safety Gate establecida no Regulamento (UE) 2023/988 do Parlamento Europeo e do Consello do 10 de maio de 2023 relativo á seguridade xeral dos produtos para os casos en que existe un risco grave. Todas as autoridades que teñan responsabilidade na aplicación dos requisitos esenciais da lexislación harmonizada teñen responsabilidades na seguridade dos produtos. Así mesmo, alí onde non exista lexislación harmonizada ou onde esta non cubra determinados aspectos de seguridade, aplícase o Regulamento (UE) 2023/988 sobre seguridade xeral dos produtos.

Que define a un produto como seguro?

En primeiro lugar, o Regulamento (UE) 2023/988 define «produto» como todo obxecto, estea interconectado ou non con outros obxectos, fornecido ou posto a disposición, a título oneroso ou gratuíto, mesmo no contexto da prestación dun servizo, destinado aos consumidores ou que, en condicións razoablemente previsibles, poida ser utilizado polos consumidores, aínda que non estea destinado a eles.

Segundo este mesmo Regulamento, un «produto seguro» defínese como todo produto que, en condicións de utilización normais ou razoablemente previsibles, incluída a duración real de utilización, non presente risco algún ou unicamente riscos mínimos, compatibles co uso do produto e considerados aceptables dentro do respecto dun nivel elevado de protección da saúde e da seguridade dos consumidores.

O artigo 6 do Regulamento establece os aspectos a ter en conta para determinar a seguridade dun produto:

• As características do produto, entre elas a súa composición e envase.
• O efecto sobre outros produtos, cando razoablemente se poida prever a utilización do primeiro xunto con os segundos. Así como, o efecto que outros produtos poidan ter no produto obxecto de avaliación, cando razoablemente se poida prever a utilización doutros produtos xunto con ese produto.
• A presentación que acompaña ao produto. En particular, a etiquetaxe; as posibles advertencias e instrucións de uso e eliminación; as instrucións do seu uso e eliminación seguros, así como calquera outra indicación ou información relativa ao produto.
• As categorías de consumidores que vaian utilizar o produto, en particular, consumidores vulnerables, como os nenos, as persoas maiores e as persoas con discapacidade.
• As categorías de consumidores que estean en condicións de risco na utilización do produto, en particular, os nenos e as persoas maiores.
• A aparencia do produto, cando poida inducir aos consumidores a utilizalo dunha maneira diferente a aquela para a que foi deseñado.
• Cando un produto, aínda que non sexa un produto alimenticio, parézase a un produto alimenticio e poida confundirse con el, ou non estea deseñado para ser utilizado por nenos nin destinado a ser utilizado por eles, pero poida ser utilizado polos nenos por diferentes causas.
• Cando o requira a natureza do produto, as funcionalidades de evolución, aprendizaxe e predición do produto.

Doutra banda, defínese "risco" como a combinación da probabilidade de que exista un perigo que cause un dano ou prexuízo e a gravidade dese dano ou prexuízo. Para cualificar un risco desde o punto de vista da súa gravidade, entre outras posibles circunstancias, valorarase conxuntamente a probabilidade de que se produza un dano e a severidade deste. Pola súa banda, defínese "risco grave" aquel para o que, sobre a base dunha avaliación do risco e tendo en conta o uso normal e previsible do produto, considérese que se require unha rápida intervención das autoridades de vixilancia do mercado, incluídos os casos en que o risco non teña efectos inmediatos.

Considerarase que un produto que vaia comercializarse en España é seguro cando cumpra as disposicións normativas de obrigado cumprimento en España que fixen os requisitos de saúde e seguridade.

Quen é responsable da seguridade dos produtos?

Os operadores económicos teñen o deber de pór no mercado e comercializar unicamente produtos seguros.

Será considera «operador económico» o fabricante, o representante autorizado, o importador, o distribuidor, o fornecedor de servizos loxísticos ou calquera outra persoa física ou xurídica suxeita a obrigas en relación coa fabricación de produtos ou a súa comercialización de conformidade co presente Regulamento.

Os operadores económicos, así como os fornecedores de mercados en liña, contan cunha serie de deberes respecto dos produtos que comercializan. Entre estes, deben manterse informados o cumprimento dos requisitos de seguridade dos seus produtos, e actuar e informar convenientemente as autoridades, a outros operadores económicos e aos consumidores, cando cumpra. Deberán retirar do mercado os produtos perigosos, facer as correccións necesarias para evitar os riscos, ou mesmo recuperar estes produtos dos consumidores.

Que Autoridades son competentes en materia de seguridade dos produtos?

As autoridades de Consumo das Comunidades Autónomas son as que deben velar polo correcto cumprimento dos deberes regulados polo Real Decreto 1801/2003, do 26 de decembro, sobre seguridade xeral dos produtos. Dada a distribución de competencias, as autoridades de consumo das Comunidades Autónomas son as que exercen as actuacións en materia de inspección e control de mercado. Para iso, han de despregar unha extensa tarefa de vixilancia do mercado, comprobando que os produtos comercializados no mercado e os operadores económicos cumpren con todas as obrigas establecidas nas lexislacións aplicables.

Os servizos de Consumo das Comunidades Autónomas son puntos de contacto en materia de seguridade xeral dos produtos e na Rede de Alerta nacional de produtos non alimenticios para aqueles casos en que esta seguridade non estivese regulada por outras lexislacións das que sexa competente en exclusiva outra autoridade.

En canto á Administración Xeral do Estado, a Dirección Xeral de Consumo do Ministerio de Dereitos Sociais, Consumo e Axenda 2030 exerce funcións de coordinación das autoridades de vixilancia do mercado e é o punto de contacto nacional do sistema europeo de alerta rápido para produtos non alimenticios (Safety Gate, anteriormente coñecido como RAPEX) onde se comparte información coa Comisión Europea e outros Estados Membros. Ademais, encárgase da xestión da Rede de Alerta nacional de produtos non alimenticios como punto de contacto nacional mediante a cal se intercambia información entre a Administración Xeral do Estado e as Comunidades Autónomas.

La Dirección General de Consumo presta cooperación y apoyo técnico a los servicios de consumo de las Comunidades Autónomas y otras Administraciones Públicas, en relación con el control oficial o la vigilancia en el mercado de bienes y servicios, para luchar contra el fraude, proteger la salud y seguridad y los intereses económicos de los consumidores.

A Dirección Xeral de Consumo exerce tamén a coordinación sobre a posición de España e, no seu caso, a representación, nos asuntos que afectan á protección dos dereitos dos consumidores ante a Unión Europea e nos organismos internacionais.

Como se actúa ante un produto perigoso?

Ante a existencia dun produto que pode xerar riscos para a saúde e seguridade, débese evitar que poida chegar aos consumidores. Co fin de organizar un intercambio de información eficaz, faise preciso establecer un sistema de intercambio rápido de información, que permita a súa diseminación, de forma áxil, a todas as autoridades implicadas. En España existe unha Rede de Alerta de produtos non alimenticios para as notificacións de produtos que presenten un risco grave entre as autoridades das Comunidades Autónomas e a Dirección Xeral de Consumo do Ministerio de Dereitos Sociais, Consumo e Axenda 2030. Paralelamente, existe un Sistema de Alerta rápida (Safety Gate) para intercambio de información entre as autoridades dos Estados membros.

Para determinar se un produto é perigoso, lévanse a cabo as oportunas verificacións de cumprimento ou non da normativa aplicable. Se se constata un incumprimento que pode supor un risco para a seguridade das persoas consumidoras, adóptanse medidas restritivas (prohibición da comercialización, retirada das existencias no mercado e recuperación do produto de mans dos consumidores) e notifícase na Rede de Alerta nacional de produtos non alimenticios e a nivel europeo no Sistema de Alerta rápida (Safety Gate).

La Red de Alerta se pone en marcha cuando una autoridad decide adoptar medidas restrictivas ante un producto debido al riesgo que presenta. Cuando se cumplen determinadas circunstancias, una notificación de la alerta nacional transciende al ámbito europeo.

Toda a información relativa á Rede de Alertas atópase aquí

Como se detecta o produto perigoso?

• Por la información obtenida de las actuaciones de vigilancia del mercado de las autoridades competentes.
• Polas notificacións en rede de alerta europea, procedentes doutros estados membros.
• Por comunicacións da Comisión Europea
• Por información dos operadores económicos e fornecedores de mercados en liña, en virtude do establecido no Capítulo III e IV e artigo 27 do Regulamento (UE) 2023/988.
• Pola recepción de información procedente de reclamacións ou denuncias de operadores económicos ou asociacións dun sector, consumidores, organizacións de consumidores, etc.
• Pola notificación de profesionais sanitarios a través do SISTEMA ESTATAL DE COMUNICACIÓN DE ACCIDENTES EN PRODUTOS DE CONSUMO, en sede electrónica.
• Pola notificación de consumidores á autoridade responsable sobre produtos adquiridos no mercado único da UE a través do portal Consumer Safety Gateway.