Rexistro, cambio e peche de empresas: Rexistros e notariado

Se se quere desenvolver unha actividade mercantil en España pode optarse por facer, ben como persoa física, o empresario individual, ben como persoa xurídica, a figura das sociedades mercantís. En España, hai catro tipos de sociedades mercantís; a sociedade de responsabilidade limitada, a sociedade anónima, a sociedade colectiva e a comanditaria.

Como se constitúe unha sociedade mercantil?

Para que una sociedad mercantil quede perfectamente constituida deben de cumplirse los siguientes pasos:

1. Asegurarse que non existe outra sociedade co mesmo nome que o que se pretende dar á nova sociedade. Isto conséguese a través dunha solicitude negativa de denominación social ante o Rexistro mercantil Central.

2. Obter un número de identificación a efectos fiscais. Para iso, deberá solicitarse un código de identificación fiscal ante a principal autoridade fiscal en España, a Axencia Estatal da Administración Tributaria.

3. Depósito del capital social en una entidad bancaria. Toda sociedad mercantil tiene un capital social mínimo obligatorio que debe depositarse en cualquier entidad bancaria. No es necesario acreditar el desembolso si los socios asumen en la escritura su responsabilidad solidaria por el importe del capital.

4. Es necesario elaborar las normas que regirán la vida de la sociedad, es decir, los estatutos sociales.

5. Sinatura da escritura de constitución ante notario.

6. Deberá pagarse o Imposto de Transmisións Patrimoniais e Actos Xurídicos Documentados ante a Delegación de Facenda da comunidade autónoma que corresponda.

7. Inscrición e publicación no Rexistro mercantil. A partir deste momento, a sociedade queda plenamente constituída, adquire personalidade xurídica e aparece no tráfico xurídico.

8. Declaración de inicio de actividade fronte á Axencia Estatal da Administración Tributaria

9. Alta no imposto sobre actividades económicas na Axencia Estatal da Administración Tributaria

10. Inscrición da empresa na Seguridade Social.

A Lei 18/2022, do 28 de setembro, de creación e crecemento de empresas ("Lei Crea e Crece") pasou a establecer un capital mínimo dun euro para as sociedades de responsabilidade limitada, cun réxime transitorio específico en tanto non se alcance a cifra de 3.000 euros (20% dos beneficios da reserva legal e responsabilidade solidaria dos socios en caso de liquidación).

A Lei tamén admite a constitución de sociedades vía CIRCE e DUE (Documento Único Electrónico), recoñécese a posibilidade de facer mediante documento público estranxeiro extraxudicial, en consonancia coa Lei 25/2015, do 30 de xullo, de cooperación xurídica internacional en materia civil, e considérase, entre outros, ao Colexio de Rexistradores como Punto de atención ao emprendedor.

Que obrigas ten unha sociedade mercantil durante a súa vida?

1. Alta en Autónomos en la Seguridad Social

2. Libros de matrículas e visitas e a súa legalización. Trámite libros

3. Comunicación de apertura de centro ou continuación. Solicitude de inscrición no Rexistro de Actividades e Empresarios Comerciais ante a Consellería de Traballo ou Dirección Provincial de Traballo. Trámite de apertura ou continuación

4. Solicitud de licencia de apertura al Ayuntamiento

5. Alta de traballadores e contratos na Seguridade Social

6. Legalización dos libros. Rexistro mercantil

O réxime de transformación de Sociedades mercantís regúlase no Real Decreto-lei 5/2023, do 28 de xuño, que distingue entre as modificacións estruturais transfronteirizas extraeuropeas (sociedade dun estado non membro que se traslada a un estado membro) e as intraeuropeas (transformación de sociedades de estado membros da UE.

En calquera caso, contémplanse os seguintes cambios:

1. Unha sociedade mercantil rexistrada poderá transformarse en calquera outro tipo de sociedade mercantil.

2. Unha sociedade mercantil rexistrada, así como unha agrupación europea de interese económico, poderán transformarse en agrupación de interese económico e á inversa.

3. Unha sociedade civil poderá transformarse en calquera tipo de sociedade mercantil.

4. Unha sociedade anónima poderá transformarse en sociedade anónima europea ou viceversa.

5. Unha sociedade cooperativa pode transformarse en sociedade mercantil e viceversa.

6. Unha sociedade cooperativa poderá transformarse en sociedade cooperativa europea e unha sociedade cooperativa europea poderá transformarse en sociedade cooperativa.

Os pasos esenciais do proceso son:

1. A presentación dun Proxecto de modificación estrutural.
2. A elaboración dun Informe do órgano de administración.
3. A elaboración dun Informe de experto independente.
4. Débese de dar unha Publicidade preparatoria do acordo, un mes antes da data do acordo e en n a páxina web da sociedade ou sociedades.
5. A publicidade debe ter un contido mínimo:

• O proxecto de modificación.
• Un anuncio que exprese que socios, acredores e traballadores, polo menos cinco días laborables antes do acordo, poden facer observacións ao proxecto
• O informe de experto independente.
• A publicidade debe manterse ata que finalice o prazo para o exercicio polos acredores dos dereitos que lles correspondan.
• O feito da inserción na páxina web publicarase de forma gratuíta no «Boletín Oficial do Rexistro mercantil», con expresión da páxina web en que figure e da data da inserción.
• Voluntariamente pódese depositar a información no RM, salvo que as sociedades carecesen de páxina web nese caso o depósito é obrigatorio e publícase gratuitamente no Borme.
• A convocatoria de xunta non pode facerse antes da inserción do anuncio ou do depósito.
• Os documentos pódense presentar telematicamente no RM coa firma electrónica cualificada de quen os subscriban.
• A publicidade desa documentación será gratuíta polo sistema de interconexión de rexistros.

6. O paso seguinte é a aprobación pola xunta xeral.

Para as anónimo establécense este quórum mínimos de asistencia á xunta: en 1ª convocatoria 50% do capital; en 2ª convocatoria 25%. E o seguintes quórum de votación: co 50% ou máis de asistencia, maioría absoluta; co 25% sen chegar ao 50%, 2/3 do capital.

Nas sociedades limitadas, quórum reforzado normal de dous terzos dos votos correspondentes ás participacións en que se divida o capital social.

7. O acordo publicarase, unha vez adoptado, no «Boletín Oficial do Rexistro mercantil» e na páxina web da sociedade ou, a falta dela, nun dos diarios de maior difusión nas provincias nas que cada unha das sociedades teña o seu domicilio.
8. A eficacia da modificación estrutural producirase desde a data da súa inscrición no Rexistro mercantil.

Cales son os pasos para pechar voluntariamente unha empresa?

1. Acordo de disolución da sociedade. Se concorre algunha das causas que a lei fixa como obrigatorias, os administradores deben de convocar á Xunta Xeral para que acorde a disolución e outorgar a correspondente escritura. Real Decreto Lexislativo 1/2010, do 2 de xullo, polo que se aproba o texto refundido- da Lei de Sociedades de Capital
2. Liquidación do Imposto de Transmisións Patrimoniais e Actos Xurídicos Documentados. Débese presentar ante a Consellería de Facenda da comunidade que corresponde.
3. Inscrición do acordo de disolución. Solicítase, polo xeral, dentro do mes seguinte á celebración da Xunta Xeral e lévase a cabo no Rexistro mercantil.
4. Nomeamento dos liquidadores. Pódese facer tanto cando se acorde a disolución da sociedade, como durante o período de liquidación e cando a Xunta Xeral determinar.
5. Inscrición do nomeamento dos liquidadores. No mesmo prazo, no Rexistro mercantil provincial no que se sitúe a empresa.
6. Proceso de liquidación, repartición do haber social e escritura públicade extinción.
7. Liquidación do Imposto de Transmisións Patrimoniais e Actos Xurídicos Documentados (ITP e AJD). Lévase a cabo na Consellería de Economía da comunidade onde a empresa se atope nun prazo de 30 días hábiles desde o outorgamento da escritura pública.
8. Solicitude de inscrición da extinción da sociedade e cancelación de asentos rexistrais. Ten lugar no Rexistro mercantil provincial no que a empresa teña o seu domicilio.
9. Extinción dos contratos de traballo. Prodúcese na Inspección de Traballo da Seguridade Social e no prazo que estableza o convenio colectivo do que forme parte a empresa.
10. Baixa dos traballadores contratados e da conta de cotización. Hase de acudir á Administración da Tesouraría Xeral da Seguridade Social da provincia na que se practicou a inscrición dos traballadores.
11. Baixa no Censo de Empresarios e no Imposto de actividades económicas. Débese realizar na Axencia Tributaria no prazo dun mes desde a disolución da empresa.
12. Baixa no Réxime Especial de Traballadores Autónomos. Lévase a cabo na Tesouraría Xeral da Seguridade Social nos seis días naturais posteriores ao día do cesamento da actividade.

1. Modificacións pola Lei de Eficiencia da Xustiza

A Lei Orgánica 1/2025, do 2 de xaneiro, de medidas en materia de eficiencia do Servizo Público de Xustiza tivo o seu impacto pleno a partir da súa entrada en vigor xeral en abril de 2025. Esta norma introduce cambios técnicos na Lei de Sociedades de Capital (LSC) e na Lei Concursal para axilizar os procedementos xudiciais relacionados con conflitos societarios.

2. Dixitalización: Nova Directiva (UE) 2025/25

A principios de 2025 formalizouse a transposición e adaptación á Directiva (UE) 2025/25, que profunda na dixitalización do ciclo de vida das empresas:

Certificado de Sociedade: Creación dun estándar dixital para acreditar a existencia da sociedade en toda a UE a través dunha certificación expedida polos rexistradores mercantís.

Control Preventivo: Reforzo do control de legalidade polos rexistradores mercantís antes da inscrición. En España, este control xa se realizaba polos rexistradores mercantís pero a directiva vén impolo naqueloutros países en que non era tan forte.

Poderes Dixitais: Implementación de poderes de representación electrónicos con validez transfronteiriza.

3. Novos Modelos de Contas Anuais (xuño 2025)

A partir del 4 de junio de 2025, es obligatorio utilizar los nuevos modelos de Cuentas Anuales aprobados por el Ministerio de Justicia. Entre las novedades destacan:

Actualización da Folla de Declaración de Titularidade Real, que agora debe completarse obrigatoriamente cada ano, mesmo se non hai habido cambios.

Nuevos requisitos informativos alineados con la normativa de sostenibilidad (CSRD) para determinadas empresas.

4. Reforma do Mercado de Valores

En marzo de 2025 implementouse a denominada Reforma III, que harmoniza os sistemas de liquidación e rexistro de valores españois cos estándares europeos (T2S), afectando directamente as sociedades cotizadas.