Legeriari buruzko oinarrizko informazioa

Zuzenbidearen iturriak

Espainiako ordenamendu juridikoaren iturriak honako hauek dira: lege, ohitura eta ZUZENBIDEKO PRINTZIPIO OROKORRAK art. Kode Zibileko 1.1).

La jurisprudentzia legea, ohitura eta zuzenbidearen printzipio orokorrak interpretatu eta aplikatzean Auzitegi Gorenak behin eta berriz ezartzen duen doktrinarekin osatuko du ordenamendu juridikoa.

Arau juridikoetan jasotako nazioarteko tratatuak ez dira zuzenean aplikatuko Espainian, harik eta Estatuko Aldizkari Ofizialean osorik argitaratuz barne-ordenamenduan sartu arte.

Legeak indarrean jartzea, indargabetzea eta atzeraeraginik ez izatea

Legeak indarrean sartuko dira hogei egun Estatuko Aldizkari Ofizialean oso-osorik argitaratzeari buruzkoa, horietan besterik xedatzen ez bada (art. 2.1 Kode Zibila).

Legeak INDARGABETUAK ondorengo beste batzuengatik. Indargabetzeak berariaz xedatzen den irismena izango du, eta lege berrian gai berari buruz aurrekoarekiko bateraezina den guztira zabalduko da beti. Lege bat indargabetze hutsagatik, indargabetutakoek ez dute indarrik izango. (art. 2.2 Kode Zibila).

Legeek ez dute eraginik izango atzeraeraginezko, kontrakorik ez balute (art. 2.3 Kode Zibila).

Zer arau mota daude?

Idatzizko arauak honela sailka daitezke:

1978ko Konstituzioa
Legeak
- Gobernuaren lege eta xedapenak, lege mailakoak: Errege lege-dekretuak eta errege lege-dekretuak.
- Autonomia-erkidegoetako legeak.
Erregelamenduak
- Erregelamenduak: Errege-dekretuak, ministro-aginduak, ebazpenak, jarraibideak eta zirkularrak.
- Autonomia-erkidegoetako gobernu-kontseiluetatik eratorritako erregelamenduak.

Botoi hau zabaltzeak aurretik zabaldutako botoia ixten du.

Espainiako ordenamendu juridikoko arau gorena da, eta hura garatzeko ematen dira gainerako arauak. Aldarrikatu aurretik zeuden arauak egokitu egin behar izan dira hura inspiratzen duten printzipioetara.

LaKonstituzioabi zati ditu:

Dogmatika, hura inspiratzen duten oinarrizko printzipioak jasotzen dituena.
Organikoa, non Espainiako sistema demokratikoaren antolaketa eta funtzionamendua azaltzen den.

Botoi hau zabaltzeak aurretik zabaldutako botoia ixten du.

Sailkapen hauek egin daitezke:

Iturria:

Legeak. Hauek sor ditzakete:
- Gorte Nagusiek,
- Nazioko Gobernua
- Autonomia-erkidegoetako legebiltzarrek. Lege-maila izanik, autonomia-erkidegoek eman duten botere legegiletik sortu diren arauak dira. Muga horien berezko eskumenek zehazten dute, Konstituzioaren eta autonomia-estatutu bakoitzaren arabera. Gorte Nagusiek emandako lege arrunten arau-maila bera dute. Bien artean ez dago hierarkia-harremanik, konpetentzia-harremanik baizik.

Mota:

Lege organikoak: oinarrizko eskubideen eta askatasun publikoen garapenari dagozkionak, autonomia-estatutuak eta hauteskunde-araubide orokorra onartzen dituztenak eta Konstituzioan aurreikusitako gainerakoak.

Lege organikoak onartu, aldatu edo indargabetzeko, Kongresuaren gehiengo absolutua beharko da, proiektu osoari buruzko azken bozketan.

Lege organiko mota berezi bat autonomia-estatutuak dira, haiek aldatzeko eta indargabetzeko prozedura jakin bat baitute.
Lege arruntak: Legebiltzarraren Osoko Bilkurak gehiengo soilez onartzen ditu, eta ez dute eraginik lege organikoei dagozkien gaietan.
Errege lege-dekretuak. Aparteko eta presako beharrizana dagoenetan, Gobernuak behin-behineko lege-xedapenak eman ahal izango ditu. Xedapen horiek lege-dekretuen forma hartuko dute, eta ezin izango dute eraginik izan estatuaren oinarrizko erakundeen antolamenduan, Konstituzioaren I. tituluak arautzen dituen herritarren eskubide, betebehar eta askatasunetan, autonomia-erkidegoen araubidean, ez eta hauteskunde-zuzenbide orokorrean ere.
Lege-dekretuak. Diputatuen Kongresuan eztabaidatu eta osoko bozketa egin behar dira berehala; horretarako deialdia egin behar da, bilduta ez badago, promulgatu eta hogeita hamar eguneko epean. Kongresuak, epe horren barruan, berariaz eman beharko du ebazpena baliozkotzeari edo indargabetzeari buruz; horretarako, erregelamenduak prozedura berezi eta sumario bat ezarriko du.

Aurreko zenbakian ezarritako epean, Gorteek lege-proiektu gisa izapidetu ahalko dituzte, presako prozeduraren bidez.
Legegintzako errege-dekretuak. Gorte Nagusiek Gobernuari eskuordetu ahal izango diote lege-mailako arauak emateko ahala, aurreko artikuluan jasota ez dauden gai jakin batzuei dagokienez.

Legegintzarako eskuordetza oinarrien lege baten bidez eman beharko da, helburua testu artikulatuak sortzea denean, edo lege arrunt baten bidez, helburua hainbat lege-testu bakar batean bateratzea denean.

Legegintzako eskuordetza gai jakin baterako eman beharko zaio Gobernuari, berariaz, eta eskuordetza erabiltzeko epea finkatu beharko da. Gobernuak dagokion araua argitaratuz egiten duen erabilerak agortzen du eskuordetza. Ezin izango da ulertu modu inplizituan edo denbora zehaztugabean emanda dagoela. Halaber, ezin izango die azpiordezkaritzarik eman Gobernuaz bestelako agintariei.

Oinarri-legeek zehaztasunez mugatuko dituzte legegintza-eskuordetzaren xedea eta irismena, bai eta eskuordetza egikaritzean jarraitu beharreko printzipioak eta irizpideak ere. Egiten diren testu artikulatuek ez dituzte inoiz gaindituko oinarri-legeak ezarritako mugak. Bi muga zehatz daude oinarri-legeentzat:

Ezin izango dute oinarri-legea bera aldatzeko baimenik eman.
Ezin izango dute atzeraeraginezko arauak emateko ahalmenik eman.

Lege-testuak bateratzeko baimenetan eskuordetzaren araugintza-eremua zehaztu behar da, hau da, zehaztu behar da xedea testu bakarra sortzea den edo bateratu beharreko lege-testuak erregularizatu, argitu eta harmonizatzea den. testu bateratu deritzenak dira.

Auzitegien berezko eskumenari kalterik egin gabe, eskuordetze-legeek kontrol-formula gehigarriak ezar ditzakete kasu bakoitzean.

Botoi hau zabaltzeak aurretik zabaldutako botoia ixten du.

Erregelamenduak egiteko ahala baliatzea Gobernuari dagokio, Konstituzioaren eta legeen arabera.

Erregelamenduek ezin izango dituzte arautu lege-erreserbaren xede diren gaiak, ez eta maila horretako arauak hautsi ere. Gainera, hargatik eragotzi gabe legearekiko duten garapen- edo lankidetza-funtzioa, ezin izango dute delitu, falta edo arau-hauste administratiborik tipifikatu, zigor edo zehapenik ezarri, ez eta tributu, kanon edo izaera publikoko beste karga edo prestazio pertsonal edo ondarezkorik ere.

Erregelamenduek honako eskumen- eta hierarkia-arau hauek beteko dituzte:

Gobernuko presidentearen errege-dekretu bidez onetsitako xedapenak. Ministroen Kontseilua.
Ministro-agindu bidez onetsitako xedapenak.

Erregelamendu batek ere ezin izango ditu urratu goragoko hierarkiako beste baten aginduak.

Deusezak dira erregelamendu batean ezarritakoa urratzen duten administrazio-ebazpenak, nahiz eta horiek eman dituzten organoak erregelamendua onartu duen maila berekoak edo goragokoak izan.

Zer da arau finkatu bat?

Arau finkatua da jatorritik izan dituen aldaketa eta zuzenketa guztiak jatorrizko testuan txertatzen dituena.

OHARRA

Hemen bildutako dokumentuek izaera informatiboa baino ez dute; soilik «Estatuko Aldizkari Ofiziala» edo indarrean dagoen araudiaren arabera emandako ziurtagiriek benetako izaera dute.