Kontsumitzaileen eskubideak, produktuen segurtasuna barne

Kontsumitzaile eta erabiltzaileak babestea oinarrizko printzipioa da, eta, horren arabera, Estatuak herritarren eskubideak eta askatasunak bermatu behar ditu esparru horretan.

Data: gure Konstituzioaren 51. artikulua botere publikoei agintzen die kontsumitzaileen eta erabiltzaileen defentsa bermatzea, haien segurtasuna, osasuna eta interes ekonomikoak babestea, kontsumitzaileen eta erabiltzaileen informazioa eta hezkuntza sustatzea, bai eta kontsumitzaileen eta erabiltzaileen erakundeak sustatzea ere.

Data: 1/2007 Legegintzako Errege Dekretua kontsumitzaileen eta erabiltzaileen oinarrizko sei eskubide ezartzen ditu:

• Zure osasunari edo segurtasunari eragin diezaioketen arriskuen aurkako babesa;
• Haien bidezko interes ekonomiko eta sozialak babestea;
• Kalteen ordaina eta izandako kalteen konponketa;
• Ondasunei edo zerbitzuei buruzko informazio zuzena;
• Zuzenean eragiten dien legeria egiten parte hartzea;
• Eta azkenik, haien eskubideen babesa prozedura eraginkorren bidez izatea.

Kontsumitzaileen oinarrizko eskubideetako bat da haien osasunari edo segurtasunari eragin diezaioketen arriskuen aurkako babesa. Horrenbestez, merkaturatutako ondasunek edo zerbitzuek seguruak izan behar dute, hau da, erabilera-baldintza normaletan edo aurreikusgarrietan, ez dute pertsonen osasunerako edo segurtasunerako inolako arriskurik izan behar, edo soilik produktuaren erabilerarekin bateragarriak diren eta onargarritzat jotzen diren gutxieneko arriskuak izan behar dituzte.

Produktu seguruak bakarrik merkaturatzeko betebeharra

Honen arabera: 2023/988 (EB) Erregelamendua, eragile ekonomikoek seguruak diren produktuak bakarrik merkaturatu edo merkaturatuko dituzte. «Eragile ekonomikotzat» hartuko dira Erregelamendu honi jarraiki produktuak fabrikatu edo merkaturatzearekin zerikusia duten betebeharrak dituen fabrikatzailea, ordezkari baimendua, inportatzailea, banatzailea, logistika-zerbitzuen emailea edo beste edozein pertsona fisiko edo juridiko.

Operadore ekonomikoek betebehar batzuk dituzte merkaturatzen dituzten edo merkaturatzen dituzten produktuen segurtasunari dagokionez, eta betebehar horiek hornidura-katean bakoitzak dituen eginkizunekiko proportzionatuak dira, kontsumitzaileen osasunaren eta segurtasunaren babes-maila handia bermatzeko, eta, aldi berean, barne-merkatuaren funtzionamendu eraginkorra zaintzeko.

Betebehar horien artean daude: produktuek segurtasun-baldintza orokorra betetzen dutela bermatzea, produktuaren dokumentazio eta informazio egokia ziurtatzea, produktuen segurtasun-baldintzak betetzeari buruzko informazioa izatea eta agintariei behar bezala informatzea eta haiekin lankidetzan aritzea, beste operadore ekonomiko batzuei eta kontsumitzaileei informazioa ematea, hala dagokionean, bai eta indarrean dagoen legedian jasotako beste betebehar batzuk ere. Eragile ekonomikoek neurri egokiak hartu beharko dituzte, produktu arriskutsuak merkatutik kentzea barne, agintariei neurri horien berri eman beharko diete eta agintariekin lankidetzan aritu beharko dute arriskuak ezabatzeko edozein jardueratan.

Era berean, funtsezkoa da operadore ekonomiko eta merkatu-emaile guztien eta merkatuaren zaintza-agintaritzen arteko lankidetza, merkaturatutako produktu horien arriskuak ezabatzeko edo murrizteko.

Espainian, berriz, administrazio publikoen ardura da merkatua zaintzea. Ulertuko da merkatuaren zaintza dela merkatua zaintzeko agintariek burututako jarduerak eta hartutako neurriak, produktuek aplikagarri den legeriak ezarritako baldintzak betetzen dituztela zaintzeko eta legeria horrek babesten duen interes publikoaren babesa bermatzeko legedia.

Espainiako merkatuaren zaintza-agintaritzak ministerio desberdinetan daude banatuta, eta ministerio horiek, aldi berean, eskumen batzuk autonomia-erkidegoei transferituta eduki ditzakete. Agintaritza horietako bakoitzak bere eskumenen esparruan jardungo du, zein legeren arduradun diren kontuan hartuta.

Salgaien zirkulazio askearen printzipioa barne-merkatua osatzen duten lau askatasunetako bat da, eta EBko herrialdeen erkidego barruko mugak ezabatuz praktikan jarri izanak ondasun- eta zerbitzu-eskaintza asko ugaldu du du merkatu nazionaletan, eta merkatu horren kontrola aniztasun eta konplexutasun handiagoarekin eskuratu du; administrazio eskudunek egin behar diote aurre zeregin horri.

Kontuan hartuta kontsumitzaileen funtsezko eskubideetako bat, besteak beste, osasunerako eta segurtasunerako eskubideari dagokiona dela, ezinbestekoa da agintariek merkatua eraginkortasunez zaintzea, seguruak ez diren produktuak detektatu eta horien aurrean neurriak hartu ahal izateko.

Kontsumitzaileen osasun eta segurtasunerako arriskuak sor ditzakeen produktu bat dagoela eta, agintarien artean informazioa bizkor trukatzeko sistema bat dago. Zein izen du sistema horrek? Elikagaiak ez diren Produktuen Alerta Sareabeste agintari batzuei produktu horren aurrean hartutako neurrien berri emateko helburua du, kontsumitzaileengana irits ez dadin.

Nola detektatzen da produktu arriskutsu bat?

• Agintaritza eskudunek merkatua zaintzeko egindako jarduketetatik lortutako informazioagatik.
• EBko beste estatu batzuek Europako alerta-sarean egindako jakinarazpenengatik.
• Europako Batzordearen komunikazioak
• Operadore ekonomikoen eta lineako merkatuen zerbitzu-emaileen informazioa, III. kapituluko IV. kapituluan eta IV. kapituluko 27. artikuluan ezarritako betebeharren arabera. 2023/988 (EB) Erregelamendua.
• Operadore ekonomikoen edo sektore bateko elkarteen, kontsumitzaileen, kontsumitzaile-elkarteen eta abarren erreklamazioen edo salaketen ondoriozko informazioa jasotzeagatik.
• Osasun-profesionalen jakinarazpenagatik, KONTSUMO-PRODUKTUETAN ISTRIPUAK JAKINARAZTEKO ESTATUKO SISTEMA, egoitza elektronikoan.
• Kontsumitzaileek atariaren bidez egindako jakinarazpenengatik Consumer Safety Gateway aipatu Araudiaren 34.3 artikuluaren arabera.

Nola jokatzen da produktu arriskutsu bat detektatzen denean?

Produktu bat arriskutsua den ala ez erabakitzeko, aplikatu beharreko araudia betetzen den ala ez egiaztatzen da. Kontsumitzaileen segurtasunerako arriskutsua izan daitekeen ez-betetze bat egiaztatzen bada, neurri murriztaileak hartzen dira (merkaturatzea debekatzea, merkatuko izakinak kentzea eta produktua kontsumitzaileen eskuetatik berreskuratzea), eta Alerta Sarean jakinarazten da, bai estatuan, bai Europan.

Ildo horretan, 2023/988 (EB) Erregelamenduak honela definitzen du «produktu segurua»: erabilera-baldintza normaletan edo aurreikusgarrietan (erabilera-iraupen erreala barne) arriskurik ez duen produktu oro, edo soilik arrisku minimoak dituena, produktuaren erabilerarekin bateragarriak eta kontsumitzaileen osasunaren eta segurtasunaren babes-maila handia errespetatuz onargarritzat jotzen direnak; eta «produktu arriskutsua», «produktu segurua» ez dena.