Bere funtzioa erakundeek eta herritarrek legea betetzen dutela bermatzea da. Herritarrek justizia auzitegietara jo dezakete beren eskubideen babesa lortzeko, haien azken bermea dira. Funtzio horiek kasu zehatz bakoitzari legea aplikatuz betetzen dituzte. Beren epaiak betearaztea bermatzen dute. Funtzio horiek independentziaz eta inpartzialtasunez betetzen dituzte.
Estatuaren botere bakar eta esklusiboa da lurralde nazional osorako. Gaur egun, nazioarteko beste auzitegi batzuekin osatzen da, hala nola Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiarekin edo Europar Batasunekoarekin, EBren edo Hagako Auzitegiaren gai propioetarako, Nazioarteko Gatazken kasuan.
Botere judizialak hiru organo mota ditu:
- Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia: Bere funtzioa estatuko beste botereen eta guztien aurrean Botere Judizialaren independentzia bermatzea da. Epaileen gobernu-organoa da. Epaitegi eta auzitegiak gobernatzen eta administratzen ditu. Arauek zehatz-mehatz arautzen dute gobernu-funtzio horiek nola egin, inpartzialtasuna bermatzeko.
Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak 21 kide ditu. Epaile edo legelari ospetsuak dira. Gorte Nagusiek 20 kide izendatzea proposatzen dute, eta horretarako gehiengo bereziki indartua behar dute. Kide horiek Erregeak izendatzen ditu. Auzitegi Goreneko presidentea da bertako presidentea. Kideen agintaldia 5 urtekoa da. Gorte Nagusiek kideak izendatzeak haien legitimitate demokratikoa bermatzen du. Independentziaz jokatzen dute.
- Auzitegiak: egoera eta gatazka zehatzei legeak aplikatzeaz arduratzen dira. Epaileak dira haien titularrak, gatazkak konpontzeko, legea aplikatzeko eta guztion eskubideak bermatzeko ardura dute. Arau bereziak dituzte, eta arau horiek beren eskubideetako batzuk mugatzen dituzte, beren eginkizunak betetzean guztien aurrean beren independentzia eta inpartzialtasuna bermatzeko.
Honela antolatzen dira:- Arlo judizialetan espezializatuta daude.
- Lurralde nazional osoan banatuta, lurralde-eskumen zehatz batekin - batzuk Espainiako lurralde osoan eta beste batzuk horren zati batean bakarrik -.
- Maila edo instantzia desberdinetan antolatuak. Hala, kasu batzuetan, auzitegi nagusiek berrikusi ahal izango dituzte kasuak. Auzitegi Gorena Gorena da eta bere eskumenak lurralde nazional osoan gauzatzen ditu.
- Justizia Administrazioa: Epaileei beren eginkizunak betetzen laguntzen dieten administrazio-organoak dira. Espedienteak, artxiboak eta jakinarazpenak kudeatzen laguntzen diete, besteak beste. Justizia Ministerioaren menpe daude. Autonomia-erkidego (eskualde) batzuek beren gain hartu dituzte Justizia Administrazioaren arloko eskumenak, eta beren lurraldean kudeatzen dituzte.
Nola islatzen da botere banaketa?
- Botere Judiziala independentea da Botere Legegile eta Exekutiboarekiko.
- Botere Judizialak Gorte Nagusiek onartutako legeak aplikatzen ditu.
- Erakunde eta herritar guztiei bermatzen die lege horiek betetzea.
- Gorte Nagusiek botere judizialaren aurrekontua onartzen dute.
- Exekutiboa justizia administrazioaren arduraduna da.
