Joan edukira

Botere Legegilea

Herritarrek lau urtean behin aukeratzen dituzte ordezkariak, sufragio unibertsal, libre eta sekretu baten bidez. Alderdi politikoek funtsezko rola jokatzen dute hauteskunde hauetan. Herritar guztien ordezkariak Gorte Nagusietako kideak dira, hau da, diputatuak eta senatariak. Horregatik botoa ematea da herrialdeko politikan eragiteko modu nagusia.

Gorte Nagusiek herritar guztiak ordezkatzen dituzte, botere subiranoa, eta, horregatik, funtsezko zeregina dute sistema politikoan. Pisu ezberdina duten bi ganbera edo asanbladek osatzen dituzte. Ezaugarri nagusiak hauek dira:

  • Zilegitasun demokratikoa ematen diete beste botere eta erakundeei: Exekutiboa, Judiziala eta Konstituzio Auzitegia, eta kideak izendatzea proposatzen dute.
  • Gobernuaren eta administrazioaren jarduerak kontrolatzen dituzte.
  • Aurrekontu orokorrak onartzen dituzte, hau da, Jaurlaritzak egin ditzakeen gastuak.
  • Batez ere, erakunde eta herritar guztiek bete behar dituzten legeak onartzen dituzte. Legeek politika publikoak islatzen dituzte, guztion eskubideak eta betebeharrak ezartzen dituzte.

Congreso de los DiputadosDiputatuen Kongresuak edo Behe Ganberak. Deskribatutako funtzioetan garrantzi handiagoa du. Bertako 350 diputatuak aukeratzeko sistema proportzionala erabiltzen dute, eta zuzenketa horrek mesede egiten die probintzia bakoitzean botoen gehiengoa duten alderdiei. Zerrendak itxiak dira. Probintzia bakoitzak gutxienez bi diputatu aukeratzen ditu. Gainerako diputatuak probintzia guztietan banatzen dira, bertako biztanleriaren arabera. Ceuta eta Melilla hiriek diputatu bana dute.

SenadoSenatua, Goi Ganbera, lurralde-ordezkaritzako eta bigarren irakurketako ganbera da, hau da, gaiak bigarren aldiz ikusten ditu. Kongresuak baino pisu edo botere txikiagoa du Gorte Nagusien eginkizunetan. Adibidez, ez du parte hartzen Gobernuko Presidentearen izendapenean; legeen onarpenean, haren eragozpenak Kongresuak gainditu ditzake, gehiengo eta epeen baldintza berezi batzuk betez. Haren eginkizunek arreta handiagoa jartzen dute autonomia-erkidegoekin (eskualdeak) lotutako gaietan.

Senatariak 259 dira. Gehienak, 208, probintzia bakoitzean aukeratzen dituzte. Hautapen-sistema gehiengoa da; boto-txartel bakoitzak hainbat hautagairen izenak ditu, eta horien artean aukeratu daiteke. Probintzia bakoitzak 4 senatari aukeratzen ditu. 2 Hiri autonomoak. Kanaria Handia, Tenerife eta Palma Mallorcako uharteek hiru talde aukeratzen dituzte.

Autonomia-erkidegoek (eskualdeek) 51 senatari gutxiago aukeratzen dituzte, zehazki, haien parlamentuek. Autonomia erkidego bakoitzak senatari bat aukeratzen du, eta milioi bat biztanleko beste senatari bat aukeratu dezakete.

Gorte Nagusiek berezko bi erakunderen laguntza dute: Herriaren Defendatzailearena eta Kontuen Auzitegiarena.

Bertako kideak Gorte Nagusiek izendatzen dituzte gehiengo bereziki zabalen bidez. Erakunde horiek Estatuko, autonomia-erkidegoetako eta toki-erakundeetako gobernuak eta administrazioak ikuskatzen dituzte.

Defensor del Pueblo
Herriaren Defendatzaileak oinarrizko eskubideen errespetua bermatzen du, eta administrazioen funtzionamendu txarragatiko kexen berri ematen du.

Kontu Auzitegiak kontrolatzen ditu administrazioen finantzak eta aurrekontua. Kontabilitate eta kontu publikoen auditoria arloko auzipetzeak egiten ditu.

Autonomia-erkidego batzuek antzeko erakundeak dituzte bakoitzak bere esparrurako.