Abusuzko merkataritza-jarduerak

Lehenik eta behin, bereizi egin behar dira merkataritza-jarduera desleialak eta kontratuetan gehiegizko klausulak sartzea.

Merkataritza-jarduera desleialak enpresaburu batek kontsumitzaileekin duen harremanean egiten duen eta objektiboki arreta profesionaleko eta fede oneko eskakizunen aurkakoa den edozein merkataritza-ekintza, -jokabide edo -adierazpen dira (publizitatea eta merkaturatzea barne).

Nozio horretan bi merkataritza-jarduera desleial mota handi sartzen dira:

• Jardunbide engainagarriak, ekintzaz (informazio faltsua ematea) edo ez-egitez (informazio garrantzitsua ezkutatzea).
• Erostera behartzeko praktika oldarkorrak.

Jardunbide horiek eragina dute kontsumitzaileen portaeran eta erabakian, eta kontsumitzaileek informazio eta argitasun baldintza egokietan hartu ez dituzten kontsumo-erabakiak hartzea eragin dezakete.

Merkataritza-jarduera horiek desleialak dira “edozein kasutan eta edozein egoeratan”, eta hauek dira horietako batzuk:

• Jokabide-kodeen edo beste kalitate-bereizgarri batzuen inguruko engainuzko jardunbideak; adibidez, enpresaburuak jokabide-kode bati atxikita dagoela esatea egia izan gabe, edo konfiantza- edo kalitate-zigilu bat edo horren baliokidea erakustea, beharrezko baimena lortu gabe.
• Amu-praktikak eta sustapen-praktikak, engainagarriak; adibidez, “eskaintza hutsa” deritzona. Enpresariak ondasun edo zerbitzu bat prezio jakin batean (normalean oso lehiakorra) sustatu ondoren, kontsumitzaileak erakartzeko asmoz, ez du nahikoa izakinik aurreikus daitekeen eskariari erantzuteko; edo kontsumitzaile bati sari bat automatikoki emateko eskaintza, gero sari hori ematen ez bada.
• Ondasunen edo zerbitzuen izaerari eta ezaugarriei, erabilgarritasunari eta saldu osteko zerbitzuei buruzko praktika engainagarriak nola aldarrikatu faltsuki ondasun edo zerbitzu batek gaixotasunak, disfuntzioak edo malformazioak senda ditzakeela.
• Salmenta piramidaleko praktikak: salmenta piramidaleko plan bat sortzea, zuzentzea edo sustatzea. Plan horretan, kontsumitzaile edo erabiltzaileak ordain bat jasoko du funtsean beste kontsumitzaile edo erabiltzaile batzuk planean sartzearen truke, eta ez ondasun edo zerbitzuak saltzearen edo hornitzearen truke.
• Jardunbide engainagarriak nahasketagatik, hala nola enpresaburu edo profesional jakin batek merkaturatutakoaren antzeko ondasun edo zerbitzu bat sustatzea, kontsumitzailea edo erabiltzailea nahita induzitzeko ondasun edo zerbitzu hori enpresaburu edo profesional horrengandik datorrela sinestera, nahiz eta egiazkoa ez izan.
• Ezkutuko merkataritza-jarduerak; adibidez, ondasun edo zerbitzu bat sustatzeko informazioa ematea komunikabideetan. Enpresaburuak ordaindu egin beharko du sustapena, edukian argi zehaztu gabe, edo kontsumitzailearentzat argi eta garbi identifika daitezkeen irudien eta soinuen bidez, publizitate-edukia dela eta.
• Beste jardunbide engainagarri batzuk; adibidez, legeriak kontsumitzaileei edo erabiltzaileei ematen dizkien eskubideak enpresaburuaren edo profesionalaren eskaintzaren bereizgarri gisa aurkeztea; merkatu-baldintzei edo ondasuna edo zerbitzua aurkitzeko aukerari buruzko informazio okerra edo gezurrezkoa transmititzea, kontsumitzailea edo erabiltzailea merkatuko baldintza normalak baino baldintza okerragoetan kontrata dezan bultzatzeko.
• Indarkeriaz jokatzea: kontsumitzaileari edo erabiltzaileari sinestaraztea ezin duela enpresariaren edo lokalaren establezimendua utzi kontratatu arte, non eta jokabide hori ez den arau-hauste penala.
• Jazarpenagatiko jardunbide oldarkorrak hala nola kontsumitzaile edo erabiltzailearen etxera aurrez aurreko bisitak egitea, enpresariak etxea uzteko edo berriro ez bertaratzeko egiten dituen eskaerei jaramonik egin gabe.
• Adingabeekin lotutako jardunbide oldarkorrak; adibidez, argitalpenean haurrek zuzenean eskatzea helduei, iragarritako ondasun edo zerbitzuak eros edo kontrata ditzaten.
• Beste jardunbide oldarkor batzuk: kontsumitzaile edo erabiltzaileari berariaz jakinaraztea enpresariaren edo profesionalaren lana edo mantenua arriskuan daudela kontsumitzaile edo erabiltzaileak ondasuna edo zerbitzua kontratatzen ez badu.

Abusuzko klausulak dira banaka negoziatu ez baina enpresaburuak eztabaidaezinak diren estipulazio guztiak eta, fede onaren eskakizunen aurka, kontsumitzaile eta erabiltzailearen kaltean, kontratutik eratorritako alderdien eskubide eta betebeharretan desoreka garrantzitsua eragiten duten eta espresuki onartu ez diren praktika guztiak.

Kontratuetako abusuzko klausulak erabat deusezak izango dira eta jarri gabetzat hartuko dira.

Epaile batek bakarrik deklaratu dezake kontratuan jasotako abusuzko klausulen deuseztasuna, eta kontratu hori nahitaezkoa izango da alderdientzat, klausula horiek gabe iraun badezake.

Nolanahi ere, honako hauek abusuzko klausulak izango dira:

• Kontratua enpresariaren borondateari lotzen diotenak; esaterako, kontsumitzaile eta erabiltzailea aurka agertzen ez bada, iraupen mugatuko kontratu baten luzapen automatikoa aurreikusten dutenak. Kontsumitzaile eta erabiltzaileari kontratua ez luzatzeko borondatea adierazteko aukera emango ez dion muga-data bat ezartzen dute.
• Kontsumitzaile eta erabiltzailearen eskubideak mugatzea, hala nola enpresariaren ez-betetze oso edo partzialagatik edo betetze akastunagatik kontsumitzaile eta erabiltzailearen legezko eskubideak modu desegokian baztertzea edo mugatzea.
• Kontratuan elkarrekikotasunik ez egotea kontsumitzaile eta erabiltzaileari bere betebehar eta kontraprestazio guztiak betetzeko betebeharrak ezartzea dela zehaztea, enpresariak bereak bete ez baditu ere, edo uko egiteagatik kontsumitzaile eta erabiltzaileak ordaindutako kopuruak atxikitzea, enpresariak uko eginez gero zenbateko baliokide baten kalte-ordaina jaso gabe
• Kontsumitzaile eta erabiltzaileari hartutako arriskuaren neurrigabeko bermeak ezartzea edo, beste alderdi kontratatzaileari dagokion kasuetan, probaren zama bidegabeki ezartzea.
• Desproportzionatuak izatea kontratua perfekzionatzeari eta gauzatzeari dagokionez, hala nola kontsumitzaileari legez enpresariari dagozkion dokumentazio- eta izapidetze-gastuak ezartzea.
• Aplikatu beharreko eskumenari eta zuzenbideari buruzko arauak urratzen dituztenak, hala nola kontsumitzaile eta erabiltzailearen egoitzari, betebeharra bete behar den lekuari edo ondasuna higiezina bada, dagoen lekuari ez dagokion epaile edo auzitegiaren eskumenaren esanbidezko mendetasun-itunak.

Zerrenda osoa 85etik 90era bitarteko artikuluak Kontsumitzaile eta Erabiltzaileen Defentsarako Lege Orokorraren eta beste lege osagarri batzuen testu bateginaren, azaroaren 16ko 1/2007 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onetsitakoaren, esteka honen bidez.