Adquisición da nacionalidade

A nacionalidade é o vínculo xurídico que une á persoa co estado e ten a dobre vertente de ser un dereito fundamental e constituír o estatuto xurídico das persoas.

É o procedemento mediante o cal un cidadán estranxeiro (sexa ou non de Estado Membro da UE) adquire a nacionalidade española.

Conforme o ordenamento español, é posible adquirir a nacionalidade española por catro vías diferentes:

• Por opción.
• Por carta de natureza.
• Por residencia.
• Por posesión de estado.

A legitimación para solicitar a nacionalidade española é moi ampla e ten a particularidade de que se permite formular solicitude aos maiores de 14 anos e menores de 18 coa mera asistencia do seu representante legal.

Todas as vías de naturalización conclúen coa inscrición do interesado/a no Rexistro Civil español. Tal inscrición é o título que habilita para a expedición de DNI e pasaporte españois.

En liñas xerais, trae causa dos vínculos familiares próximos da persoa interesada con cidadáns españois.

Así, poden optar á nacionalidade española quen estean ou estivesen suxeitos á patria potestade dun español, aquelas persoas cuxo pai ou nai fose español e nado en España e os adoptados maiores de dezaoito anos.

É un procedemento sinxelo que se tramita ante os Rexistros Civís. A persoa interesada debe acreditar documentalmente a súa relación de parentesco co cidadán/a español.

A Lei 52/2007, do 26 de decembro, coñecida como Lei de Memoria Histórica, regulou un procedemento especial para adquirir a nacionalidade española por opción, beneficiando así aos descendentes de españois que se exiliaron durante a Guerra Civil española e durante a ditadura.

Pola súa banda, a Lei 20/2022, do 19 de outubro, de Memoria Democrática, contempla un novo procedemento especial, en virtude do cal poderán adquirir a nacionalidade española por opción os nados fóra de España de pai ou nai, avó ou avoa, que orixinariamente fosen españois, e que, como consecuencia de sufrir exilio por razóns políticas, ideolóxicas ou de crenza ou de orientación e identidade sexual, perdesen ou renunciasen á nacionalidade española, os fillos e fillas nacidos no exterior de mulleres españolas que perderon a súa nacionalidade por casarse con estranxeiros antes da entrada en vigor da Constitución de 1978 e os fillos e fillas maiores de idade daqueles españois a quen lles foi recoñecida a súa nacionalidade de orixe en virtude do dereito de opción de acordo ao disposto na presente lei ou na disposición adicional sétima da Lei 52/2007, do 26 de decembro, pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas a favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a Guerra Civil e a Ditadura.

Ten carácter graciable, é dicir, outórgase discrecionalmente polo Goberno mediante Real Decreto.

Neste caso, a persoa interesada deberá acreditar que concorren circunstancias excepcionais para que a nacionalidade sexalle concedida. A apreciación das circunstancias excepcionais alegadas non se suxeita ás normas xerais de procedemento administrativo e a súa valoración é individualizada. As circunstancias excepcionais nas que os interesados apoian a súa solicitude son de índole moi variada: culturais, deportivas, científicas, solidarias, etc.

Aínda que se trata dunha vía excepcional de naturalización, a Lei 12/2015, do 24 de xuño, configurou un procedemento especial para conceder a nacionalidade española por carta de natureza aos sefardíes orixinarios de España. Igual que a Lei 52/2007 ten un fundamento histórico e a súa particularidade radica en que as circunstancias excepcionais non son libres, senón que é a propia Lei a que as define. De tal modo, os que pretenden acollerse á mesma, han de acreditar documentalmente –entre outros extremos- a súa orixe sefardí e a súa especial vinculación actual con España.

É, sen dúbida, o procedemento de naturalización ao que acoden máis estranxeiros/as. Esta forma de adquisición da nacionalidade esixe a residencia da persoa interesada en España durante o tempo e nas condicións legalmente previstas. É dicir, o seu fundamento é o vínculo físico

Este modo de naturalización é regulado e suxéitase a un procedemento administrativo específico e moi detallado ao longo do cal se valoran os tres requisitos ou condicións que debe acreditar a persoa interesada:

• Residencia legal, continuada e inmediatamente anterior ao pedimento. Esta residencia ha de ter diferente duración en función da nacionalidade ou circunstancias persoais da persoa interesada. Os únicos títulos válidos para que a residencia sexa legal para efectos de cómputo para adquisición da nacionalidade son as autorizacións ou permisos de residencia previstos na lexislación de estranxeiría.
• Boa conduta cívica. Xustificarase coa achega do certificado de antecedentes penais do país de orixe e cos informes que expidan as autoridades competentes españolas.
• Integración na sociedade española. Na actualidade, a acreditación da integración está moi objetivizada posto que consiste na superación dunhas probas administradas polo Instituto Cervantes. As probas consisten na valoración do coñecemento e manexo do español e nos coñecementos constitucionais e socioculturais de España. Interesa sinalar que están exentos das probas de idioma español os nacionais de países de fala hispana que figuran no apartado 5 do artigo 6 do Real Decreto 1004/2015, do 6 de novembro, polo que se aproba o Regulamento polo que se regula o procedemento para a adquisición da nacionalidade española por residencia, así como no apartado 2 do artigo 10 da Orde JUS/1625/2016, do 30 de setembro, sobre a tramitación dos procedementos de concesión da nacionalidade española por residencia.

Os prazos de residencia legal son os seguintes:

• Dez anos: prazo xeral.
• Cinco anos: para a concesión da nacionalidade española a aquelas persoas que obtivesen a condición de refuxiado
• Dous anos: para os nacionais de países iberoamericanos, Andorra, Filipinas, Guinea Ecuatorial, Portugal ou persoas de orixe sefardí.
• Un ano: a) o que nacese en territorio español, b) o que non exerceu debidamente o seu dereito a adquirir a nacionalidade española por opción, c) o que estivese suxeito legalmente á tutela, garda ou acollemento dun cidadán ou institución españois durante dous anos consecutivos, mesmo se continuare nesta situación no momento da solicitude, d) o que, no momento da solicitude, leve un ano casado cun español ou española e non estea separado legalmente ou de feito, e) o viúvo ou viúva de española ou español, se no momento da morte do cónxuxe non estaban separados, de feito ou xudicialmente, f) o nado fóra de España de pai ou nai, avó ou avoa, sempre que todos eles orixinariamente fosen españois.

Nos tres modos de naturalización citados (opción, carta de natureza e residencia), hanse de cumprir tres requisitos finais:

• Xuramento ou promesa de fidelidade ao Rei e obediencia á Constitución e ás leis.
• Declaración de renuncia á anterior nacionalidade. Non cumprirán este requisito os nacionais de países iberoamericanos, Andorra, Filipinas, Guinea Ecuatorial e Portugal nin tampouco os sefardíes orixinarios de España
• Inscrición da adquisición da nacionalidade no Rexistro Civil español.

É un modo pouco frecuente de adquisición da nacionalidade baseado en que a persoa interesada haxa posuído e utilizado esta nacionalidade durante dez anos. Os requisitos son que a persoa interesada obre de boa fe na posesión e utilización da nacionalidade española e que exista un título de nacionalidade inscrito no Rexistro Civil, aínda que tal título anúlese.

A inscrición de nacionalidade é o asento rexistral estendido polo Encargado/a do Rexistro Civil á marxe da inscrición principal de nacemento. Na práctica rexistral, cando alguén adquire a nacionalidade española, esténdese unha inscrición de nacemento e á marxe faise constar a data e modo de adquisición da nacionalidade española.